هر جا نام آموزش کودک به میان میآید، نام ماریا مونته سوری هم شنیده میشود. اما مونته سوری کیست و چطور یک پزشک ایتالیایی توانست روشی را بنیان بگذارد که پس از بیش از صد سال هنوز در هزاران مدرسه و خانه در سراسر جهان استفاده میشود؟ در این مقاله با زندگی، کشفیات و اندیشههای اصلی ماریا مونته سوری آشنا میشوید.
ماریا مونته سوری کیست؟
ماریا مونته سوری (Maria Montessori) در سال ۱۸۷۰ میلادی در شهر کیاراواله ایتالیا به دنیا آمد و در سال ۱۹۵۲ در هلند درگذشت. او پزشک، مربی، پژوهشگر و فیلسوف آموزشی بود و از نخستین زنانی به شمار میرود که در ایتالیا مدرک پزشکی گرفتند. شهرت جهانی او به خاطر روش آموزشی است که امروز با نام خودش، روش مونته سوری، شناخته میشود.
زندگینامه کوتاه ماریا مونته سوری
تحصیل در دنیایی مردانه
ماریا از کودکی به ریاضیات و علوم علاقه داشت و برخلاف عرف زمانه، به مدرسه فنی رفت. سپس با وجود مخالفتها، وارد دانشکده پزشکی دانشگاه رم شد و در سال ۱۸۹۶ فارغالتحصیل شد.
کار با کودکان دارای نیازهای ویژه
مونته سوری در کلینیک روانپزشکی دانشگاه رم با کودکانی کار کرد که در آن زمان «غیرقابل آموزش» خوانده میشدند. او با الهام از آثار ژان ایتار و ادوارد سگن، ابزارهای حسی ساخت و دید که این کودکان با تجربه لمسی و عملی، پیشرفت چشمگیری میکنند. این تجربه، جرقه اصلی روش او بود. (نام تخته سگن در ابزارهای ریاضی مونته سوری هم از همین پژوهشگر گرفته شده است.)
کاسا دی بامبینی؛ نخستین خانه کودکان
در سال ۱۹۰۷، مونته سوری نخستین «کاسا دی بامبینی» یا خانه کودکان را در محلهای فقیرنشین در رم افتتاح کرد. کودکان ۳ تا ۶ سالهای که والدینشان سر کار بودند، در محیطی کودکمحور با وسایل همقد خودشان بازی و کار میکردند. نتایج چنان شگفتانگیز بود که خبر آن به سرعت در اروپا و آمریکا پیچید.
گسترش جهانی
مونته سوری در دهههای بعد در کشورهای مختلف سخنرانی و دوره تربیت مربی برگزار کرد، کتابهای متعددی نوشت و در سال ۱۹۲۹ «انجمن بینالمللی مونته سوری» (AMI) را بنیان گذاشت. او سه بار نامزد جایزه صلح نوبل شد.
مهمترین اندیشههای ماریا مونته سوری
- ذهن جاذب: کودک از تولد تا ۶ سالگی مثل اسفنج، زبان، فرهنگ و مهارتها را بیزحمت از محیط جذب میکند.
- دورههای حساس: بازههای زمانی که کودک به یادگیری یک مهارت خاص (مثل زبان، نظم یا حرکت) علاقه شدیدی دارد.
- محیط آمادهشده: محیطی مرتب، زیبا و همقد کودک که انتخاب و استقلال را ممکن میکند. (بیشتر در اتاق مونته سوری)
- آزادی در چهارچوب: کودک آزاد است فعالیتش را انتخاب کند، اما در چهارچوب احترام به خود، دیگران و محیط.
- معلم راهنما: مربی به جای سخنرانی، مشاهده میکند و در زمان مناسب، ابزار مناسب را ارائه میدهد.
- یادگیری با دست: «دست ابزار ذهن است»؛ کودک از راه لمس و کار عملی مفاهیم انتزاعی را درک میکند.
برای آشنایی بیشتر با این اصول، مقاله ۵ نیاز کودک از نظر روش مونته سوری را بخوانید.
ابزارهای آموزشی مونته سوری
ماریا مونته سوری مجموعهای از ابزارهای دقیق طراحی کرد که هر کدام یک مفهوم را آموزش میدهد. این ابزارها در پنج حوزه دستهبندی میشوند:
| حوزه | نمونه ابزار |
|---|---|
| مهارتهای زندگی | قاب لباس، ریختن و انتقال، چاقوی امن |
| حسی (سنسوریال) | برج صورتی، پلکان قهوهای، سیلندرها، جعبه رنگ |
| ریاضی | میلههای عددی، مهرههای طلایی، اعداد سمبادهای |
| زبان | حروف سمبادهای، الفبای متحرک، متال اینست |
| فرهنگ | پازل قارهها، کره خشکی و آب، پازل نقشه ایران |
کتابهای ماریا مونته سوری
- روش مونته سوری (The Montessori Method) – ۱۹۱۲
- راز دوران کودکی (The Secret of Childhood) – ۱۹۳۶
- ذهن جاذب (The Absorbent Mind) – ۱۹۴۹
- کشف کودک (The Discovery of the Child)
- آموزش برای دنیای نو (Education for a New World)
میراث مونته سوری در ایران و جهان
امروز دهها هزار مدرسه و مهدکودک مونته سوری در جهان فعالیت میکنند و بسیاری از والدین هم اصول این روش را در خانه به کار میبرند. در ایران نیز مهدها، پیشدبستانیها و مراکز آموزشی متعددی از این رویکرد الهام گرفتهاند. آکادمی مونته سوری با هدف در دسترس قرار دادن این روش برای همه خانوادهها، دورههای آنلاین مونته سوری را از بدو تولد تا ۶ سالگی ارائه میدهد. برای آشنایی با تفاوت این روش با رویکردهای دیگر، مقالههای تفاوت مونته سوری و رجیو امیلیا و مقایسه روش مونته سوری و آموزش سنتی را بخوانید.
سؤالات متداول
مونته سوری اسم چیست؟
مونته سوری نام خانوادگی ماریا مونته سوری، پزشک و مربی ایتالیایی است که این روش آموزشی را بنیان گذاشت.
معروفترین جمله ماریا مونته سوری چیست؟
یکی از جملههای مشهوری که به او نسبت داده میشود این است: «کمکم کن تا خودم انجامش دهم»؛ جملهای که خلاصه فلسفه استقلال کودک در این روش است. (بیشتر در تربیت کودک مستقل)
